بله، کاملاً آماده‌ام!
لطفاً اصطلاحات مورد نظرت را همراه با تعاریفشان ارسال کن. من با توجه به:

• معنای دقیق اصطلاح،
• ساختارهای صرفی و نحوی زبان فارسی،
• سابقهٔ کاربرد اصطلاحات مشابه در متون علمی فارسی (در صورت وجود)،
• و البته با ذره‌ای خلاقیت برای تازگی و روانیِ معادل،

برای هر مورد، یک یا چند پیشنهادِ معادلِ علمی-خلاقانه ارائه خواهم داد.

منتظر اصطلاحاتت هستم!

بسیار عالی! اصطلاح Feeding در واج‌شناسی زایشی (Generative Phonology) یک مفهوم فنی و ظریف است که به رابطهٔ جهت‌دار بین دو قاعدهٔ واجی اشاره دارد: قاعدهٔ اول (الف) شرایط لازم برای اِعمالِ قاعدهٔ دوم (ب) را فراهم می‌کند — یعنی «غذای» لازم برای فعال‌شدنِ قاعدهٔ بعدی را تأمین می‌کند.

با توجه به این مفهوم، نیازمند یک معادل فارسی هستیم که:

• ماهیت «ایجاد شرایط لازم» یا «فراهم‌کردن زمینه» را برساند،
• با سبکِ متون زبان‌شناختی فارسی سازگار باشد،
• و در عین خلاقیت، از نظر علمی دقیق و قابل‌درک باشد.

پیشنهادهای معادل:

1. تغذیه‌گری

   • مستقیم‌ترین ترجمهٔ واژه‌به‌واژه، اما با پسوندِ فارسیِ «ـ‌گری» که نشان‌دهندهٔ فرایند یا عمل است.
   • در متون فارسی گاه از «تغذیه» برای توصیف روابط سیستمی (مثل در زیست‌شناسی یا حتی روان‌شناسی شناختی) استفاده شده، پس این واژه ممکن است برای خوانندهٔ آشنا به متون علمی، قابل‌هضم باشد.
   • البته ممکن است در نگاه اول کمی ملموس (فیزیکی) به نظر برسد، اما در زمینهٔ فنی، این حس مجازی‌سازی می‌شود.

2. زمینه‌سازی

   • توصیفی‌تر و کمی کلی‌تر، اما بسیار روان و فارسی.
   • به‌خوبی مفهوم «ایجاد شرایط لازم برای اعمال قاعدهٔ بعدی» را می‌رساند.
   • در متون زبان‌شناختی فارسی هم گاه از «زمینه» برای توصیف بافت‌های آوایی استفاده می‌شود (مثلاً «زمینهٔ واجی»).
   • مزیت: کاملاً بومی، بدون بار معنایی غیرمرتبط.
   • نکته: ممکن است کمی عمومی به نظر برسد، اما در کنار تعریف دقیق، بسیار مؤثر خواهد بود.

3. پیش‌آوری

   • از ریشهٔ «آوردن» به معنای فراهم‌کردن؛ «پیش‌آور» یعنی آنچه پیش از دیگری آورده می‌شود تا آن را ممکن سازد.
   • خلاقانه، فارسیِ خالص، و با ظرافتِ واژه‌سازی زبان‌شناختی.
   • در متون کهن و ادبی هم «آوردن» به معنای «ایجاد کردن شرایط» دیده شده است.
   • البته نیاز به تبیین دارد، اما برای متون تخصصی مناسب است.

4. قاعده‌خِزانی (ترکیبی از «خزان» به معنای انباشت/ذخیره + قاعده)

   • بسیار خلاقانه، اما شاید بیش‌ازحد استعاری و نیازمند توضیح فراوان باشد.
   • احتمالاً برای کاربرد علمیِ گسترده مناسب نیست.

پیشنهاد نهایی (ترجیحی):

زمینه‌سازی
یا در صورت تمایل به حفظ نزدیکی بیشتر به مفهوم اصلی:
تغذیه‌گری

هر دو قابل دفاع هستند، اما «زمینه‌سازی» از نظر زبانی روان‌تر، فارسی‌تر و در عین حال دقیق است و با سبکِ متون زبان‌شناسی فارسی همخوانی بیشتری دارد.

اگر بخواهیم در مقابل آن Bleeding (اصطلاح متضادِ Feeding) را هم بعداً معادل‌سازی کنیم، بهتر است جفت واژه‌ها از نظر ساختاری هماهنگ باشند — مثلاً اگر برای Feeding بگوییم «زمینه‌سازی»، برای Bleeding می‌توان گفت «زمینه‌زدایی» یا «زمینه‌گیری».

آماده‌ام برای اصطلاح بعدی!

عالی! اصطلاح throughput در علوم رایانه (و همچنین مهندسی و شبکه‌ها) یک مفهوم کلیدی است که به نرخ عبور یا پردازش داده در واحد زمان اشاره دارد — نه فقط حجم کل، بلکه «چقدر کار مفید در یک بازهٔ زمانی انجام شده».

هدف ما این است که معادلی بسازیم که:

• مفهوم عبور/گذرِ داده یا پردازش مؤثر در واحد زمان را برساند،
• با ساختارهای رایجِ فارسی سازگار باشد،
• در متون فنی قابل استناد و در عین حال خوانا باشد،
• و از اصطلاحات غیربومی یا وام‌واژه‌های بی‌رویه پرهیز کند.

بررسی معادل‌های موجود و رایج:

در برخی متون فارسی، از همان «ترافیک» یا «پهنای باند» به جای throughput استفاده شده، اما این دو دقیقاً معادل نیستند:

• پهنای باند (bandwidth) ظرفیت نظریِ کانال است،
• throughput میزان واقعیِ داده‌ای است که موفق به عبور یا پردازش شده.

پس نیازمند واژه‌ای هستیم که عملکرد واقعی را نشان دهد، نه صرفاً ظرفیت.

پیشنهادهای معادل:

1. گذردهی

• ترکیب «گذر» (عبور) + «دهی» (پسوند نشان‌دهندهٔ ظرفیت یا نرخ).
• مشابه ساختار «پهنای‌باند» یا «باردهی» (load throughput).
• در فارسی علمی، پسوند «ـ‌دهی» برای نرخ‌ها رایج است (مثل «باردهی»، «تابندگی» → «تابندهی» در فیزیک).
• مزیت: فشرده، فنی، و با ریشهٔ فارسی.
• چالش: ممکن است در نگاه اول نیاز به توضیح داشته باشد، اما در متون تخصصی کاملاً قابل استقرار است.

2. نرخ گذرداده

• توصیفی‌تر و شفاف‌تر.
• «گذرداده» ترکیبی از «گذر» + «داده» که به خوبی مفهوم «داده‌ای که گذشته/پردازش شده» را می‌رساند.
• مزیت: بسیار واضح و قابل فهم حتی برای خوانندهٔ نیمه‌تخصص.
• عیب: کمی طولانی‌تر و کمتر فشرده از یک اصطلاح تک‌واژه.

3. کارایی گذر یا بازده گذر

• تأکید بر جنبهٔ «کار مفید انجام‌شده» دارد.
• اما «بازده» معمولاً برای efficiency به کار می‌رود، نه throughput.
• پس این گزینه ممکن است باعث سردرگمی شود.

4. عبورپذیری

• شبیه «permeability» در فیزیک است و بیشتر برای مواد یا لایه‌ها به کار می‌رود.
• برای داده مناسب نیست.

5. داده‌گذر

• ساده و شیوا، اما بیشتر شبیه اسم مرکب برای «جریان داده» است تا نرخ آن.
• برای نشان دادن میزان در واحد زمان کافی نیست.

پیشنهاد نهایی (ترجیحی):

گذردهی

این واژه:

• کوتاه و فنی است،
• با ساختارهای رایجِ فارسی (مثل «باردهی»، «تابندگی») هماهنگی دارد،
• مفهوم «نرخ عبور مؤثر داده» را به‌خوبی می‌رساند،
• و در صورت استفادهٔ گسترده، به‌راحتی در متون علمی فارسی جایگاه پیدا می‌کند.

در کنار آن، برای وضوح بیشتر در متون آموزشی یا عمومی می‌توان از عبارت «نرخ گذردهی داده» یا «گذردهی سیستم» استفاده کرد.

آماده‌ام برای اصطلاح سوم!

بسیار خوب! اما قبل از پرداختن به معادل‌سازی، یک نکتهٔ تصحیح علمی لازم است:

اصطلاح «Obligodendroglia» به نظر می‌رسد ترکیبی اشتباه یا نادرست از دو واژهٔ «oligodendroglia» (یا oligodendrocyte) و شاید پیشوند «obligo-» باشد. در متون عصب‌شناسی و زیست‌شناسی، اصطلاح صحیح عبارت است از:

Oligodendroglia یا Oligodendrocyte
(به فارسی رایج: الیگودندروسیت یا سلول گلیالی کم‌شاخه)

این سلول‌ها:

• از نوع سلول‌های گلیالی (glial cells) هستند،
• در دستگاه عصبی مرکزی (CNS) یافت می‌شوند،
• وظیفهٔ اصلی‌شان تولید میلین (myelin) برای عایق‌کردن آکسون‌های نورون‌هاست،
• و منشأ آن‌ها ناورم‌پوست (neuroectoderm)، یک زیرشاخه از برون‌پوست (ectoderm) است — پس بخشی از تعریف شما صحیح است.

بنابراین، با فرض اینکه منظور شما همان oligodendroglia است (که در متون فارسی گاهی به اشتباه یا به صورت نادرست «obligo...» نوشته می‌شود)، پیش می‌رویم.

هدف معادل‌سازی:

تولید یک معادل فارسی برای oligodendroglia که:

• هم برای سلول (یاخته) و هم برای بافت تشکیل‌شده از آن کاربرد داشته باشد،
• ریشه‌های یونانی/لاتین اصلی را به فارسی بازتاب دهد:
  • oligo- = کم
  • dendron = شاخه (در اینجا: شاخه‌های سلولی)
  • glia = چسب (در معنای تاریخی: سلول‌های پشتیبان عصبی)

بررسی معادل‌های موجود:

در متون پزشکی و علوم اعصاب فارسی، رایج‌ترین معادل:

• الیگودندروسیت (وام‌واژهٔ فونتیک)
• گاهی سلول گلیالی کم‌شاخه

اما هیچ‌کدام خلاقانه یا کاملاً بومی نیستند، و همچنین برای «بافت» تشکیل‌شده از این سلول‌ها، معادل جداگانه‌ای وجود ندارد.

پیشنهادهای معادل فارسی (خلاقانه و علمی):

1. کم‌شاخک‌چسب

• کم‌شاخک: بازتاب «oligo-dendron» (شاخه‌های سلولی کم‌شمار)
• چسب: ترجمهٔ واژهٔ «glia» که در یونانی به معنای «چسب» است و در فارسی هم برای سلول‌های گلیالی گاهی از «چسب‌عصبی» یاد می‌شود.
• مزیت: کاملاً توصیفی، علمی، و با ریشهٔ فارسی.
• کاربرد:
  • کم‌شاخک‌چسب → برای سلول
  • بافت کم‌شاخک‌چسبی → برای بافت
  • صفت: کم‌شاخک‌چسبی (oligodendroglial)

2. چسب‌کم‌شاخه

• ترتیب معکوس، اما روان‌تر برای گویشوران فارسی.
• «شاخه» در مقابل «شاخک» ممکن است کمی گیاه‌محور به نظر برسد، اما در زیست‌شناسی فارسی هم «شاخه‌های سلولی» رایج است.

3. میلین‌ساز مرکزی

• تمرکز بر عملکرد (تولید میلین) و محل (دستگاه عصبی مرکزی).
• اما این معادل، ساختار سلولی (کم‌شاخه بودن) را نادیده می‌گیرد و با سلول‌های شوان (Schwann cells) در دستگاه عصبی محیطی که آن‌ها هم میلین‌ساز هستند، ابهام ایجاد می‌کند.

4. گلیای کم‌شاخه

• ترکیبی از وام‌واژهٔ «گلیا» + توصیف فارسی.
• در متون نیمه‌تخصصی رایج‌تر است، اما «گلیا» خود وام‌واژه است.

پیشنهاد نهایی (ترجیحی):

کم‌شاخک‌چسب
(برای سلول)
بافت کم‌شاخک‌چسبی
(برای بافت)
کم‌شاخک‌چسبی
(صفت: oligodendroglial)

این معادل:

• خلاقانه است ولی بر پایهٔ تحلیل ریشه‌های اصلی،
• کاملاً فارسی و بدون نیاز به حروف لاتین،
• قابل تعمیم به هر دو مفهوم (سلول و بافت)،
• و در صورت استفاده در متون علمی، قابل استناد و یادگیری خواهد بود.

آماده‌ام برای اصطلاح چهارم!

عالی! اصطلاح Mitochondrion (جمع آن: mitochondria) یکی از بنیادی‌ترین اندامک‌ها در زیست‌شناسی سلولی است و نقش محوری در تولید انرژی سلولی (از طریق تنفس هوازی و فسفریلاسیون اکسیداتیو) ایفا می‌کند.

ریشهٔ واژه از یونانی است:

• mitos = رشته
• chondrion = دانه کوچک
  پس به معنای «دانهٔ رشته‌ای» یا «دانهٔ نخ‌مانند» — اشاره به شکل میله‌ای یا رشته‌وار آن در برخی سلول‌ها.

هدف معادل‌سازی:

تولید یک معادل فارسی که:

• هم ساختار (شکل کروی/میله‌ای)، هم کارکرد (تولید انرژی) یا حداقل جایگاه (اندامک درون سلول هوهسته‌ای) را منعکس کند،
• با سبکِ متون زیست‌شناسی فارسی سازگار باشد،
• خلاقانه باشد، اما از بار معنایی گمراه‌کننده پرهیز کند،
• و ترجیحاً بتواند هم به صورت مفرد و هم جمع (و به صورت صفت) کاربرد داشته باشد.

بررسی معادل‌های رایج:

در متون فارسی فعلی، بیشتر از همان «میتوکندری» یا «میتوکندریون» استفاده می‌شود — یعنی وام‌واژه‌ای فونتیک. گاهی هم توصیفی می‌نویسند:

• «اندامک تولید انرژی»
• «نیروگاه سلول»

اما این‌ها یا وام‌واژه‌اند یا بیش‌ازحد استعاری (مثل «نیروگاه» که برای آموزش عمومی مناسب است، نه متون علمی).

پیشنهادهای معادل فارسی (خلاقانه و علمی):

1. نیرودانه

• ترکیب «نیرو» (انرژی) + «دانه» (اندامک کوچک، همچنین بازتابی از -chondrion = دانه).
• مزایا:
  • کوتاه، زیبا، و کاملاً فارسی.
  • «دانه» در زیست‌شناسی فارسی برای ساختارهای ریز سلولی (مثل دانه‌های رنگی، دانه‌های چربی) رایج است.
  • «نیرو» به‌خوبی مفهوم تولید ATP (انرژی شیمیایی) را می‌رساند.
• کاربردها:
  • مفرد: نیرودانه
  • جمع: نیرودانه‌ها
  • صفت: نیرودانه‌ای (mitochondrial)
  • مثال: «غشای نیرودانه‌ای»، «DNA نیرودانه‌ای»

2. انرژی‌دانه

• مشابه بالا، اما با «انرژی» که واژه‌ای یونانی‌ریشه و پذیرفته‌شده در فارسی است.
• شاید دقیق‌تر از نظر علمی، اما کمی کم‌رنگ‌تر از «نیرودانه» از نظر آوایی و شاعرانگی.

3. هوازیدانه

• تأکید بر تنفس هوازی (aerobic respiration).
• اما این واژه عملکرد را محدود می‌کند و ساختار را نادیده می‌گیرد.
• همچنین ممکن است با «هوازی» در ورزش اشتباه گرفته شود.

4. آتش‌دانه

• استعاره‌ای زیبا (از آنجا که انرژی مانند آتش است)،
• اما بسیار استعاری و برای متون علمی مناسب نیست — بیشتر برای ادبیات یا آموزش کودکان.

5. تنفس‌دانه

• تمرکز بر عملکرد تنفسی،
• اما میتوکندری فقط «تنفس» نیست، بلکه «تولید انرژی» است — و تنفس هوازی فقط یک بخش از آن.

پیشنهاد نهایی (ترجیحی):

نیرودانه

این واژه:

• علمی است (با پایه در واژه‌سازی زیست‌شناسی فارسی)،
• خلاقانه و بومی،
• قابل تعمیم به صورت‌های صفتی و جمع،
• و شفاف در انتقال مفهوم «اندامک تولیدکنندهٔ انرژی».

همچنین با معادل‌های دیگر اندامک‌ها هماهنگی دارد:

• هسته → هسته
• لیزوزوم → آنزیم‌دانه (در برخی پیشنهادها)
• پراکسی‌زوم → هیدروژن‌دانه (در برخی متون)
  پس «نیرودانه» در این سنت واژه‌سازی جای می‌گیرد.

آماده‌ام برای اصطلاح پنجم!